Wetgeving en regels
Waarom gelden er in elke gemeente andere regels voor standplaatsen op de openbare weg?
Wie in drie gemeenten staat, kent het gevoel: dezelfde kraam, dezelfde waar, en toch drie keer een ander verhaal over maten, tijden en papieren. Dat is geen willekeur van een strenge ambtenaar, maar het gevolg van de plek die standplaatsen in het Nederlandse recht innemen. Dit artikel legt uit waar die verschillen vandaan komen en hoe je ze werkbaar houdt.
De kern: standplaatsen zijn gemeentelijk geregeld
Er bestaat geen landelijke standplaatswet waar je naar kunt verwijzen als een gemeente iets anders beweert. Standplaatsen op de openbare weg vallen onder de gemeentelijke APV en de marktverordening. De gemeenteraad stelt die regels vast, het college voert ze uit, en beide kunnen ze aanpassen zonder dat daar in Den Haag iets voor hoeft te gebeuren.
Daarmee is de vraag "mag ik hier staan" per definitie een lokale vraag. Een vergunning uit de ene gemeente zegt niets over de buurgemeente, ook niet als de plekken vijfhonderd meter uit elkaar liggen en je klanten dezelfde zijn.
Waarom gemeenten dit zelf mogen invullen
Een standplaats gebruikt openbare ruimte die van de gemeente is en die zij moet verdelen. Bij die verdeling wegen lokale belangen mee: de doorstroming op straat, de veiligheid bij evenementen, het straatbeeld in een beschermd dorpsgezicht en de verhouding tot winkeliers die huur en belasting betalen. Die belangen zien er in een binnenstad anders uit dan in een buitenwijk of op een bedrijventerrein.
Daar komt bij dat het aantal geschikte plekken beperkt is. Veel gemeenten leggen daarom in een beleidsregel vast welke locaties beschikbaar zijn en hoeveel standplaatsen er per locatie mogen komen. Dat maakt de regels concreet, maar ook uitgesproken lokaal.
De marktverordening is nog weer iets anders
Sta je op de warenmarkt, dan geldt naast de APV de marktverordening met het bijbehorende marktreglement. Daarin staan zaken die je op een gewone standplaats niet tegenkomt: de indeling van het marktterrein, de rol van de marktmeester, hoe dagplaatsen worden uitgegeven en wat er gebeurt als je een marktdag niet komt opdagen. Verwar de twee niet, want de termijnen en de aanspreekpunten verschillen.
Wat wel overal hetzelfde is
De gemeente gaat over de plek. Over wat je op die plek doet, gaan grotendeels landelijke en Europese regels, en die veranderen niet als je de gemeentegrens overrijdt. Dat is prettig nieuws: het deel van je dossier dat overal geldt, hoef je maar één keer op orde te maken.
- Voedselveiligheid. Deze valt onder EU-verordening 852/2004. Bedrijven werken volgens de HACCP-principes, en kleine bedrijven mogen een goedgekeurde hygiënecode gebruiken, zoals de Hygiënecode voor de Horeca. De NVWA houdt toezicht, in Vlissingen net zo goed als in Assen.
- Allergenen. Geregeld in EU-verordening 1169/2011, met veertien aangewezen allergenen. Ook bij onverpakte producten moet de informatie beschikbaar zijn; mondeling mag, als het schriftelijk is vastgelegd en de klant weet waar hij het kan vragen.
- Alcohol. De Alcoholwet heet sinds 1 juli 2021 zo en de leeftijdsgrens voor het verstrekken van alcohol is 18 jaar. Of je vanaf een standplaats mag schenken, is dan wel weer een lokale kwestie.
- Inschrijving. Inschrijving in het Handelsregister bij de Kamer van Koophandel is verplicht voor ondernemingen, met een KVK-nummer van acht cijfers en een SBI-code die je activiteit beschrijft.
- Administratie. De bewaarplicht voor je administratie is zeven jaar, en de btw kent een algemeen tarief van 21 procent en een verlaagd tarief van 9 procent. Voor kleine omzetten bestaat de kleineondernemersregeling met een omzetgrens van 20.000 euro per kalenderjaar.
- Arbeidsomstandigheden. Heb je personeel, dan geldt de Arbowet met een risico-inventarisatie en -evaluatie en een plan van aanpak. Werkgevers met ten hoogste 25 werknemers mogen daarvoor een erkend branche-instrument gebruiken en hoeven de RI&E dan niet te laten toetsen. Toezicht ligt bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Het is nuttig om dit onderscheid scherp te hebben. Als een handhaver iets zegt over je koeling, gaat het over landelijke regels. Als hij iets zegt over je luifel boven het trottoir, gaat het over de APV van die ene gemeente.
Waar de verschillen in de praktijk zitten
De onderwerpen waarop gemeenten van elkaar afwijken, zijn opvallend voorspelbaar. Ken je deze zes, dan weet je welke vragen je bij een nieuwe gemeente moet stellen.
| Onderwerp | Wat er per gemeente kan verschillen |
|---|---|
| Geldigheidsduur | Van een dagvergunning tot een vergunning voor meerdere jaren, met eigen regels over verlengen of opnieuw aanvragen |
| Afmetingen | Maximale lengte, breedte en hoogte van de wagen, en of de luifel of uitklapbare toonbank meetelt |
| Tijden | Wanneer je mag opbouwen, hoe laat je moet sluiten en hoe lang na sluitingstijd de plek leeg moet zijn |
| Branche en assortiment | Beperkingen op wat je mag verkopen, soms om winkeliers in de buurt te beschermen |
| Verschijningsvorm | Eisen aan reclame, terrasmeubilair, verlichting en het gebruik van een aggregaat |
| Aanwezigheidsplicht | Of je zelf moet staan, wie je mag laten vervangen en wat er gebeurt als je een dag mist |
Die laatste rij onderschatten veel verkopers. Juist een gemiste dag of een niet gemelde vervanger is een klassieke reden om een plek kwijt te raken, zoals we beschrijven in de fouten die mobiele verkopers hun standplaats kosten.
Regels van meerdere gemeenten naast elkaar houden
Het probleem is zelden dat de regels moeilijk zijn. Het probleem is dat je er vier of vijf sets van hebt en dat ze niet naast elkaar staan. Wie het uit zijn hoofd doet, haalt vroeg of laat de voorwaarden van de ene gemeente door die van de andere.
Leg per gemeente hetzelfde vast
Maak per gemeente een vaste kaart met dezelfde velden: de plek, de dagen en tijden, de maximale maten, de einddatum van de vergunning, de contactpersoon en het zaaknummer. Doordat elke gemeente dezelfde velden krijgt, valt meteen op waar de afwijking zit.
Volg de bekendmakingen
Gemeenten publiceren wijzigingen van hun verordeningen en beleidsregels officieel. Het loont om die bekendmakingen voor jouw gemeenten in de gaten te houden, zeker als je van één plek afhankelijk bent. Wil je weten hoe een besluit tot stand is gekomen, dan kun je gebruikmaken van de Wet open overheid, die sinds 1 mei 2022 in werking is.
Houd rekening met aanpalende regels
Zodra je iets vasts neerzet, bijvoorbeeld een verankerde kiosk of een bouwsel dat blijft staan, kom je op het terrein van de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden. Een mobiele wagen die elke dag wegrijdt, valt daar doorgaans niet onder, maar de grens is lokaal ingekleurd. Vraag het na voordat je investeert.
Van losse regels naar één overzicht
De kern van het werk is niet juridisch maar organisatorisch: zorgen dat je op de dag zelf weet wat er geldt, en ruim daarvoor weet wanneer er iets afloopt. Daarom legt de standplaatsagenda van Standplaatsagenda per plek de gemeente, de voorwaarden, de documenten en de einddatum vast, met herinneringen op het ritme dat jij kiest.
Wie zich afvraagt hoe zo'n aanvraag er per gemeente uitziet, vindt de praktische kant in de gids voor het aanvragen van een standplaatsvergunning. De kortere vragen die ondernemers hierover stellen, staan bij elkaar in de veelgestelde vragen over standplaatsen en vergunningen. Wie deze site schrijft en waarom, lees je bij Jimenez Julien.
Conclusie: accepteer het verschil en organiseer het weg
Dat elke gemeente eigen regels stelt, verandert voorlopig niet. Het is het logische gevolg van openbare ruimte die lokaal wordt verdeeld. Je energie is dus beter besteed aan het ordenen van die verschillen dan aan het bestrijden ervan.
Standplaatsagenda is daarvoor gemaakt: per gemeente je eigen voorwaarden, termijnen en contactpersoon, en een seintje voordat een vergunning verloopt in plaats van erna. Wil je jouw gemeenten een keer samen doorlopen, laat dan een bericht achter via het contactformulier, dan kijken we welke einddatums er als eerste aandacht vragen.
